Lapidarium Polickie

Lapidarium Polickie to miejsce, które gromadzi ponad 125 elementów sztuki sepulkralnej zebranych z niemal 20 cmentarzy z terenu gminy Police. Położone na wzgórzu w Parku Staromiejskim, powstało w odpowiedzi na bolesną historię dewastacji poniemieckich nekropolii po II wojnie światowej. To nie tylko zbiór kamieni nagrobnych – to swoiste muzeum pod gołym niebem, które opowiada o przeszłości regionu i ludzi, którzy tu żyli przed 1945 rokiem.

Spacer między stelami, stylizowanymi pniami i żeliwnymi krzyżami to podróż przez czas. Większość elementów ma zachowane inskrypcje, dzięki czemu można odczytać nazwiska, daty, czasem krótkie epitafia.

Historia powstania Lapidarium Polickiego

Po zakończeniu wojny Police bardzo ucierpiały – naloty na Fabrykę Benzyny Syntetycznej zniszczyły większą część miasta. Cmentarze podzieliły podobny los. To, co ocalało z bombardowań, było systematycznie plądrowane i niszczone przez kolejne dekady. W latach 60. i 70. władze podjęły decyzję o likwidacji starych nekropolii, zamieniając je w parki i skwery. Kamienie nagrobne wykorzystywano jako tani materiał budowlany – do murków, obudowy klombów, a nawet piaskownic. Do dziś w polickim rynku można zobaczyć murek ze śladami inskrypcji nagrobnych.

Pod koniec lat 90. sytuacja się zmieniła. Napływ turystów z Niemiec, którzy szukali śladów swoich przodków, zmusił lokalne władze do zmierzenia się z tym wstydliwym fragmentem powojennej historii. W 1998 roku powstało Lapidarium Polickie – projekt powierzono Janowi Maturze, historykowi i autorowi wielu publikacji o polickich cmentarzach.

Otwarcie nastąpiło 30 września 1998 roku. Uczestniczyli w nim przedstawiciele polskich władz samorządowych i strony niemieckiej.

Co zobaczysz w Lapidarium

Centralne miejsce zajmuje monumentalny głaz ważący około 30 ton. Postawiono go w 1934 roku dla uczczenia dwudziestej rocznicy wymarszu polickich oddziałów na front I wojny światowej. Dziś nosi skromną tabliczkę z napisem „LAPIDARIUM POLICKIE”.

Wokół głazu rozmieszczono elementy nagrobne przywiezione z różnych miejscowości gminy Police. To stele – płyty nagrobne z widocznymi napisami, pnie drzew stylizowane na kamień (popularny motyw w sztuce sepulkralnej XIX wieku), żeliwne krzyże i inne formy. Wiele z nich zachowało się w dobrym stanie, co pozwala docenić kunszt dawnych kamieniarzy.

Przy wejściu stoi rzeźba kobiety z pochyloną głową i wieńcem w dłoni. Opiera się na płycie z napisem „DAHEIM” – po niemiecku „w domu”. To symboliczne powitanie odwiedzających i przypomnienie, że to miejsce pamięci o ludziach, dla których ta ziemia była domem.

Mapa Powiatu Rędowa z początku XX wieku wskazuje ponad 25 cmentarzy na terenie obecnej gminy Police. Większość można odnaleźć do dziś, choć są mocno zdewastowane i zarośnięte.

Dlaczego warto odwiedzić to miejsce

Lapidarium Polickie to jedno z piękniejszych miejsc tego typu w Polsce. Nie jest to typowa atrakcja turystyczna – raczej przestrzeń do refleksji nad historią i pamięcią. Dla osób zainteresowanych sztuką sepulkralną to prawdziwa skarbnica – można tu zobaczyć różne style nagrobków z przełomu XIX i XX wieku.

Miejsce ma też wymiar symboliczny. To gest szacunku wobec dawnych mieszkańców i próba naprawienia krzywd z przeszłości. Nazywane jest „polickim pomnikiem tolerancji”.

Lapidarium znajduje się w Parku Staromiejskim, który sam w sobie jest przyjemnym miejscem na spacer. Wzgórze, na którym stoją nagrobki, to teren dawnego cmentarza – część nekropolii przetrwała i znajduje się nieopodal, przy ulicy Mazurskiej. Na początku lat 60. wstrzymano tam pochówki, ale nadal można odwiedzać zachowane groby.

Dla kogo jest Lapidarium Polickie

To miejsce przede wszystkim dla miłośników historii i osób zainteresowanych dziedzictwem kulturowym Pomorza Zachodniego. Sprawdzi się też jako punkt na trasie spaceru po Policach – położenie w parku sprawia, że wizyta nie wymaga specjalnego planowania.

Rodziny z dziećmi mogą tu przyjść, choć trzeba pamiętać, że to cmentarz i miejsce pamięci. Atmosfera sprzyja raczej spokojnemu zwiedzaniu niż zabawom. Dla młodszych osób może być to okazja do rozmowy o historii i szacunku dla przeszłości.

Niemieckie rodziny poszukujące śladów swoich przodków często odwiedzają to miejsce. Inskrypcje na nagrobkach pozwalają czasem odnaleźć konkretne nazwiska.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu zarezerwować

Lapidarium znajduje się w centrum Parku Staromiejskiego w Policach, w południowej części Starego Miasta. Najbliższa ulica to Mazurska, przy której znajduje się również nieczynny już cmentarz komunalny. Dokładny adres to okolice ulicy Staszica.

Dojazd: Do Polic można dojechać samochodem z Szczecina – to około 15 kilometrów. Są też regularne połączenia autobusowe. Park Staromiejski znajduje się w centrum miasta, więc nie ma problemu z dojściem pieszo z przystanków.

Cena i godziny otwarcia: Lapidarium jest dostępne bezpłatnie jako część parku miejskiego. Można je zwiedzać o każdej porze, choć najlepiej wybrać dzienne godziny dla własnego komfortu i bezpieczeństwa.

Czas zwiedzania: Na spokojny spacer i obejrzenie wszystkich elementów wystarczy 20-30 minut. Jeśli ktoś chce dokładnie czytać inskrypcje i robić zdjęcia, warto zarezerwować godzinę. Można połączyć wizytę z dłuższym spacerem po Parku Staromiejskim.

Lapidarium jest otoczone niewysokimi ozdobnymi słupkami połączonymi łańcuchami, co wyznacza granice tego miejsca pamięci i nadaje mu odpowiednio uroczysty charakter.

Nie ma tu przewodników ani oznakowania turystycznego – to po prostu park z nagrobkami. Dla osób chcących dowiedzieć się więcej warto wcześniej poczytać o historii Polic i niemieckich cmentarzach w regionie.