Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Polickiej SKARB

Na obrzeżach Polic, tuż przy granicy ze Szczecinem, rozciąga się tajemniczy teren pełen betonowych ruin i podziemnych korytarzy – pozostałości po jednej z największych fabryk benzyny syntetycznej III Rzeszy. To właśnie tutaj działa Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Polickiej „SKARB”, które od 2006 roku opiekuje się tym historycznym miejscem i prowadzi muzeum w dwóch podziemnych schronach. Dla miłośników historii II wojny światowej i industrialnej archeologii to jedno z ciekawszych miejsc w województwie zachodniopomorskim.

Fabryka benzyny syntetycznej Hydrierwerke Pölitz AG – historia miejsca

Zakład powstał w latach 1936-1940 jako element przygotowań Niemiec do wojny. Fabryka produkowała paliwo syntetyczne metodą uwodornienia węgla, co miało uniezależnić III Rzeszę od importu ropy naftowej. W szczytowym okresie działalności pracowało tu kilkadziesiąt tysięcy ludzi, w tym tysiące więźniów z obozów pracy przymusowej rozmieszczonych wokół zakładu.

Alianci doskonale zdawali sobie sprawę ze znaczenia tego miejsca. W 1944 i 1945 roku fabryka była wielokrotnie bombardowana przez amerykańskie lotnictwo, co doprowadziło do jej zniszczenia. Po wojnie Polacy próbowali uruchomić zakład ponownie, ale skala zniszczeń okazała się zbyt duża. Dziś pozostały tylko betonowe fundamenty hal produkcyjnych, fragmenty rurociągów i system podziemnych tuneli.

Fabryka w Policach była jednym z największych zakładów produkujących benzyn syntetyczną w całej Europie. W szczytowym okresie produkowała około 600 tysięcy ton paliwa rocznie, co stanowiło znaczącą część zasobów paliwowych III Rzeszy.

Muzeum Historyczne „SKARB” – co można zobaczyć

Siedziba Stowarzyszenia mieści się w dwóch betonowych schronach na terenie dawnej fabryki. To tutaj w 2010 roku zorganizowano stałą wystawę poświęconą historii Polic, zakładu oraz obozów pracy. Ekspozycja obejmuje militaria, przedmioty codziennego użytku z czasów wojny, dokumenty i fotografie. Większość eksponatów pochodzi z okresu II wojny światowej, choć zbiory stale się powiększają – część przekazują mieszkańcy Polic, część odkrywają członkowie Stowarzyszenia podczas prac porządkowych na terenie.

Kolekcja to efekt wieloletniej pasji grupy lokalnych entuzjastów historii. W zbiorach znajdziemy pocztówki z okresu wojennego, korespondencję dotyczącą miasta, elementy wyposażenia fabryki oraz przedmioty należące do więźniów obozów. Muzeum organizuje też wystawy czasowe – w 2023 roku można było oglądać kilka ekspozycji związanych z II wojną światową.

Zwiedzanie terenu fabryki – spacer po ruinach

Prawdziwą atrakcją jest jednak spacer po terenie dawnego zakładu. Stowarzyszenie wyznaczyło ścieżkę dydaktyczno-turystyczną, która prowadzi przez najciekawsze fragmenty kompleksu. Podczas wycieczki można zobaczyć pozostałości hal produkcyjnych, betonowe fundamenty budynków technicznych, fragmenty rurociągów i instalacji oraz wejścia do podziemnych korytarzy.

Teren robi wrażenie swoją skalą. Fabryka zajmowała ogromny obszar, a to co pozostało przypomina postapokaliptyczny krajobraz. Beton porośnięty mchem, zardzewiałe elementy metalowe, tajemnicze otwory prowadzące pod ziemię – wszystko to tworzy niezwykły klimat. Nie każdy wie, że pod powierzchnią kryje się rozbudowany system podziemnej infrastruktury technologicznej, którą członkowie Stowarzyszenia wciąż badają.

Członkowie Stowarzyszenia prowadzą wyprawy do części podziemnych fabryki, dokumentując przebieg tuneli i odkrywając kolejne elementy infrastruktury. Dzięki tym pracom udaje się lepiej zrozumieć, jak funkcjonował cały kompleks produkcyjny.

Oprowadzanie z przewodnikiem – historia i legendy

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, którym jest zawsze któryś z członków Stowarzyszenia. To ludzie, którzy od lat zagłębiają się w historię tego miejsca, zbierają relacje, dokumenty i analizują zachowane materiały. Podczas oprowadzania opowiadają nie tylko o procesie technologicznym produkcji benzyny syntetycznej, ale też o losach więźniów pracujących w fabryce, nalotach bombowych i powojennych próbach odbudowy zakładu.

Warto posłuchać również legend i mitów narosłych wokół tego miejsca. Przez lata ruiny fabryki były niedostępne i otoczone tajemnicą, co rodziło różne historie o podziemnych miastach, ukrytych skarbach czy tajnych laboratoriach. Przewodnicy chętnie dzielą się tymi opowieściami, jednocześnie wyjaśniając co było prawdą, a co fantastyką.

Dla kogo to miejsce i ile czasu zarezerwować

Zwiedzanie zainteresuje przede wszystkim miłośników historii II wojny światowej, entuzjastów techniki i architektury przemysłowej oraz osób fascynujących się industrialnymi ruinami. To nie jest typowa atrakcja dla małych dzieci – teren wymaga pewnej kondycji fizycznej i ostrożności, a sama tematyka może być dla najmłodszych zbyt trudna.

Rodziny ze starszymi dziećmi, które interesują się historią, spokojnie mogą tu przyjechać. Młodzież często przyjeżdża w ramach wycieczek szkolnych – temat obozów pracy i II wojny światowej jest przecież obecny w programie nauczania. Fotografowie i miłośnicy urbexu również znajdą tu wiele ciekawych kadrów, choć trzeba pamiętać o zasadach bezpieczeństwa i szacunku dla miejsca pamięci.

Na zwiedzanie warto zarezerwować około 2-3 godzin. Wycieczka po terenie trwa zazwyczaj około 1,5-2 godzin, a później można jeszcze spokojnie obejrzeć ekspozycję w muzeum. Teren jest dość rozległy, więc wygodne obuwie to podstawa.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia i dojazd

Zwiedzanie odbywa się w każdą sobotę o godzinie 10:00. Wycieczki są bezpłatne, choć Stowarzyszenie przyjmuje darowizny, które przeznacza na dalsze prace porządkowe, zabezpieczanie terenu i rozbudowę zbiorów muzealnych. W 2023 roku muzeum odwiedziło około 3000 osób, co pokazuje rosnące zainteresowanie tym miejscem.

Oprócz regularnych sobotnich zwiedzań Stowarzyszenie organizuje też specjalne wydarzenia – spotkania edukacyjne, wystawy czasowe czy rajdy rowerowe po historycznych miejscach Polic. Warto śledzić stronę internetową lub profil na Facebooku, żeby być na bieżąco z aktualnymi wydarzeniami.

Dojazd: Teren dawnej fabryki znajduje się w Policach przy ulicy Spółdzielczej 31. Z centrum Szczecina to około 15 kilometrów – najwygodniej dojechać samochodem, choć można też skorzystać z komunikacji miejskiej (autobusy w kierunku Polic). Parking znajduje się przy wejściu na teren. Dla osób przyjeżdżających z daleka warto połączyć wizytę z zwiedzaniem samych Polic – miasta z ciekawą historią i zabytkami.

Stowarzyszenie opiekuje się ścieżką dydaktyczno-turystyczną od 2003 roku. Teren jest sukcesywnie porządkowany i zabezpieczany – regularnie kosi się trawę, wycina zakrzewienia i oznacza niebezpieczne miejsca. Dzięki tym działaniom miejsce stało się wizytówką Polic i przyciąga turystów z Polski i zagranicy.

Warto pamiętać, że to teren historyczny i jednocześnie miejsce pamięci o tysiącach więźniów, którzy tu cierpieli i ginęli. Zwiedzając ruiny fabryki, wchodzimy nie tylko w świat industrialnej archeologii, ale też trudnej historii XX wieku. Stowarzyszenie „SKARB” robi świetną robotę, chroniąc to miejsce przed zapomnieniem i udostępniając je kolejnym pokoleniom.