Zamek w Pęzinie

Zamek w Pęzinie to jedna z najlepiej zachowanych budowli mieszkalno-obronnych na Pomorzu, położona w niewielkiej wsi około 14 kilometrów na wschód od Stargardu. Średniowieczne mury joannitów, renesansowe skrzydła i neogotyckie uzupełnienia tworzą wielowarstwową całość, która przez stulecia przechodziła kolejne metamorfozy. Dziś zamek łączy funkcje turystyczne z hotelowymi – można go zwiedzać, nocować w jego murach, a także uczestniczyć w organizowanych tu wydarzeniach.

To nie jest typowa ruina zamkowa ani przeładowane muzeum. Zamek w Pęzinie żyje własnym rytmem, gdzieś pomiędzy zabytkiem a współczesnym ośrodkiem eventowym.

Historia zamku – od joannitów do prywatnych rąk

Budowę zamku rozpoczęli joannici na przełomie XIV i XV wieku, tuż po tym jak w 1382 roku nabyli Pęzino od rodu Borków. Za zgodę na wzniesienie warowni zobowiązali się do obrony księstwa pomorskiego. Lokalizacja nie była przypadkowa – zamek stanął w widłach dwóch cieków wodnych, Krępieli i Pęzinki, co znacznie zwiększało jego walory obronne.

Pierwotna budowla powstała na sztucznie usypanym wzniesieniu i wzorowana była na zamkach w Łagowie i Swobnicy. Składała się z nieregularnego czworoboku murów obronnych oraz budynku mieszkalnego przylegającego do wschodniej części. W południowo-zachodnim narożu wybudowano potężną wieżę ostatecznej obrony, tzw. stołp, który sięgał 25 metrów wysokości. Dolna kwadratowa część mieściła loch, górna cylindryczna – kondygnacje obronne.

W 1492 roku zamek przeszedł w ręce rodu Borków jako dziedziczne lenno zakonu. Około 1600 roku rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę prace budowlane, które przekształciły średniowieczną warownię w renesansową rezydencję. Powstało wówczas jednotraktowe, trójkondygnacyjne skrzydło mieszkalne, a obronne elementy zachowano już tylko symbolicznie.

W połowie XIX wieku dobudowano neogotyckie skrzydło we wschodniej części zamku. Niestety w 1935 roku w skrzydle wschodnim wybuchł pożar, który poważnie uszkodził tę część budowli.

Po II wojnie światowej zamek znalazł się we władaniu PGR-u w Pęzinie i jego stan zaczął się systematycznie pogarszać. W 1977 roku przystąpiono do generalnego remontu, planując siedzibę Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych oraz instytucje kulturalne – bibliotekę, świetlicę i izbę regionalną. Zamierzano przywrócić wygląd budynku z 1939 roku.

Po zmianach ustrojowych zamek przeszedł pod zarząd Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, która w 1996 roku sprzedała go prywatnemu nabywcy – firmie „Rolmłyn”. Od tego czasu obiekt pełni funkcje turystyczne, hotelowe i eventowe, pozostając jednocześnie zabytkiem wpisanym do rejestru pod numerem kl.V-O/1/55 z 1955 roku.

Architektura – mix epok w ceglanych murach

Zamek w Pęzinie nie przytłacza rozmiarem, ale fascynuje różnorodnością. Rzut budowli oparty jest na nieregularnym czworoboku murów, wynikającym z adaptacji do ukształtowania wzgórza i dawnych umocnień wodnych. Pierwotnie mury obronne tworzyły spójny obwód z jednym skrzydłem mieszkalnym, z czasem uzupełnionym o kolejne części zabudowy.

Ceglano-kamienne mury łączą różne style i epoki. Zarówno budynek mieszkalny, jak wieżę oraz mury obwodowe wzniesiono do wysokości 12,5 metra z kamienia polnego, a wyższe partie z cegły. Pierwotne skrzydło mieszkalne posiadało okna tylko od strony zachodniej – wewnętrznej, co było typowym rozwiązaniem obronnym.

Renesansowa fasada głównego skrzydła zachowała się do dziś i stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych elementów zamku. Warto zwrócić uwagę na ciekawą dwupiętrową latrynę – detal architektoniczny, który świadczy o poziomie życia ówczesnych mieszkańców. Neogotycka elewacja zachodnia z kolei to efekt XIX-wiecznych przekształceń.

Na teren zamkowy prowadzi kamienny most nad suchą fosą, a następnie główna brama wjazdowa. Dziedziniec zamkowy otoczony jest murami z różnych epok, co tworzy niezwykłą mozaikę stylów. Z zewnątrz widoczne są balkony i wykusze na ścianie północnej oraz potężna wieża-stołp, która do dziś dominuje nad całym założeniem.

Co zobaczyć podczas zwiedzania

Zamek udostępniono do zwiedzania, choć część wnętrz zaadaptowano na potrzeby gości nocujących w obiekcie i uczestników różnych wydarzeń. To sprawia, że zwiedzanie ma nieco inny charakter niż w typowym muzeum – można poczuć atmosferę dawnej rezydencji, która wciąż służy ludziom.

Spacer po zamku warto rozpocząć od przejścia przez bramę wjazdową i most nad fosą. Dziedziniec zamkowy pozwala ogarnąć wzrokiem całą strukturę budowli i zrozumieć jej układ. Stąd widać kolejne skrzydła – od średniowiecznego po neogotyckie, każde z charakterystycznymi detalami architektonicznymi.

Wewnątrz można zobaczyć zachowane elementy historycznych wnętrz, choć wiele sal przystosowano do współczesnych funkcji. Część pomieszczeń zachowała dawny charakter, inne połączono z nowoczesnym wyposażeniem hotelowym i konferencyjnym. To właśnie ta fuzja historii z teraźniejszością nadaje zamkowi szczególny klimat.

Warto zajrzeć też do XVI-wiecznego kościoła w Pęzinie, który powstał z fundacji Henryka Borka. Do dziś można tam zobaczyć cenne epitafia nagrobne członków rodziny Borków, płyty nagrobne Borków i Puttkamerów oraz bogato zdobioną emporę organową z XVII wieku.

Otaczający zamek park również zasługuje na uwagę. Stare drzewa, alejki i widoki na Krępiel tworzą spokojną przestrzeń do spacerów. Z murów zamkowych roztaczają się widoki na okolicę – można zobaczyć cieki wodne, które niegdyś stanowiły naturalną obronę warowni.

Dla kogo jest ten zamek

Zamek w Pęzinie to miejsce dla osób ceniących spokojne zwiedzanie bez tłumów turystów. Nie znajdzie się tu rozbudowanych ekspozycji muzealnych ani multimedialnych atrakcji, ale właśnie w tym tkwi jego urok. To przestrzeń, gdzie można w spokoju przyjrzeć się architekturze, poczuć atmosferę dawnej rezydencji i po prostu odpocząć w otoczeniu historii.

Miłośnicy architektury obronnej docenią możliwość zobaczenia dobrze zachowanych średniowiecznych murów i wieży-stołpu. Fani renesansu znajdą tu ciekawe przykłady przekształceń warowni w reprezentacyjną siedzibę. Osoby interesujące się XIX-wieczną neogotyką zobaczą, jak ten styl wpłynął na ostateczny kształt budowli.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć zwiedzanie z piknikiem w parku zamkowym. Dziedziniec i okolice zamku dają sporo przestrzeni do zabawy, a sama budowla z wieżami i murami pobudza dziecięcą wyobraźnię. Latem organizowane są tu turnusy tematyczne dla dzieci, m.in. związane z uniwersum Harry’ego Pottera.

Zamek funkcjonuje również jako ośrodek eventowy, więc osoby planujące wesele, konferencję czy szkolenie mogą rozważyć to miejsce. Do dyspozycji są trzy sale oraz 50 miejsc noclegowych, co pozwala na organizację wielodniowych wydarzeń.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Zamek w Pęzinie jest obiektem prywatnym, który łączy funkcje turystyczne z eventowymi. Zwiedzanie możliwe jest w określonych godzinach, choć warto wcześniej skontaktować się z zarządcą obiektu, szczególnie jeśli planuje się wizytę grupową lub z przewodnikiem.

Godziny otwarcia biura zamkowego (mogą ulec zmianie): wtorek i środa 10:00-14:00, czwartek i piątek 8:00-14:00, poniedziałek zamknięte. W weekendy dostępność może się różnić w zależności od organizowanych wydarzeń.

Szczegółowe informacje o cenach biletów wstępu i możliwościach zwiedzania najlepiej sprawdzić bezpośrednio w zamku lub na oficjalnej stronie pezino.pl. Obiekt oferuje również noclegi – 50 miejsc noclegowych w różnych konfiguracjach, od pokoi pojedynczych po apartamenty.

Jak dojechać do zamku w Pęzinie

Zamek położony jest w centrum wsi Pęzino, około 14 kilometrów na wschód od Stargardu. Dojazd samochodem jest najprostszy – z drogi krajowej nr 10 (Szczecin-Stargard) trzeba skręcić w kierunku Pęzina. Zamek jest dobrze oznakowany i widoczny już z daleka.

Dla osób podróżujących komunikacją publiczną opcją jest dojazd do Stargardu, a stamtąd lokalnym autobusem lub taksówką do Pęzina. Warto jednak sprawdzić rozkład jazdy, bo połączenia mogą być rzadkie.

Na zwiedzanie zamku i okolicy warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin. Jeśli planuje się dłuższy spacer po parku zamkowym i wizytę w pobliskim kościele, lepiej zarezerwować pół dnia. Osoby nocujące w zamku mogą w pełni wykorzystać czas na eksplorację okolicy – w pobliżu znajdują się szlaki rowerowe i piesze wzdłuż Krępieli.

Parking dostępny jest przy zamku, co ułatwia przyjazd własnym samochodem. Teren wokół zamku jest płaski, choć samo zwiedzanie budowli może wymagać pokonywania schodów.